Nơi đây có nghề dệt truyền thống lâu đời, nổi tiếng với các sản phẩm tinh xảo, sử dụng chất liệu tự nhiên để nhuộm, tạo nên nét đặc trưng của thổ cẩm Khmer.

Xã An Cư, tỉnh An Giang, hình thành sau khi sáp nhập 3 xã: Văn Giáo, Vĩnh Trung và An Cư. Xã An Cư rộng hơn 90 km², có 3 dân tộc Kinh, Khmer và Hoa cùng sinh sống, trong đó dân tộc Khmer chiếm đa số với gần 70%.

Nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Khmer ở xã An Cư đã tồn tại hàng thế kỷ nay. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5

Nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Khmer ở xã An Cư đã tồn tại hàng thế kỷ nay. Trước đây, mỗi gia đình ở vùng này đều có khung cửi cho phụ nữ dệt vải, may quần áo, khăn, xà-rông... Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, có thời điểm nghề dệt thổ cẩm nơi đây tưởng chừng đã bị mai một. Bước ngoặt đánh dấu sự hồi sinh của làng nghề đến vào năm 1998, khi Tổ chức CARE của Australia - một tổ chức phi Chính phủ quốc tế hoạt động chống đói nghèo toàn cầu và cứu trợ khẩn cấp - phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh An Giang triển khai dự án “Khôi phục làng nghề dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo”.

Đến năm 2002, Hợp tác xã dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo cũ (nay là xã An Cư) chính thức thành lập. Kể từ đó, nghề dệt thổ cẩm được khôi phục và sản phẩm dệt thổ cẩm nhanh chóng được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng bởi sự phong phú về mẫu mã, màu sắc tinh tế, hoa văn sắc sảo.

Chị Néang Chanh Đa Ty, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo giới thiệu sản phẩm dệt thổ cẩm Khmer. Ảnh: VOV

Chị Néang Chanh Đa Ty, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, cho biết: “Nhà tôi đã 3 đời làm nghề rồi, bà ngoại, mẹ và tôi. Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Khmer ở địa phương đã xuất hiện từ lâu, từ bàn tay khéo léo của người phụ nữ. Một số sản phẩm đặc trưng là áo, khăn choàng, xà rông, túi… Dệt có 17 công đoạn. Nét đẹp độc đáo nghề dệt thổ cẩm Khmer là làm bằng tay. Sản phẩm được Campuchia đặt hàng nhiều.”

Năm 2006, sản phẩm “Lụa thổ cẩm Văn Giáo” được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Năm 2007, nghề dệt thổ cẩm xã Văn Giáo được Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang công nhận là nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Đặc biệt, đầu năm 2023, sản phẩm “xà-rông” của làng dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo được công nhận đạt chuẩn OCOP (Chương trình Quốc gia mỗi xã một sản phẩm) 3 sao. Ngoài ra, sản phẩm làng nghề liên tục được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Nam.

Nghề dệt thổ cẩm Khmer không chỉ là nghề mang lại sinh kế cho người dân mà còn là một giá trị truyền thống đặc sắc của dân tộc Khmer. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5

Thiết kế hoa văn trên vải dệt của người Khmer gắn liền văn hóa, tín ngưỡng và cuộc sống hằng ngày, từ hình ảnh ngôi chùa, hoa, lá, cho đến hình tượng Đức Phật. Có nhiều kỹ thuật dệt, như: dệt trơn, dệt đan, dệt thắt hoa, mỗi kỹ thuật tạo ra những loại vải với hoa văn và đặc tính khác nhau theo mẫu đã thiết kế. Thợ dệt thổ cẩm ở xã An Cư thường sử dụng kỹ thuật dệt 3 lớp sợi tơ với 3 màu khác nhau để làm ra khăn choàng, xà rông, hay các bức họa, khăn trải bàn phỏng theo các sự tích truyện cổ với sự thay đổi và phối màu chỉ một cách công phu. Bí quyết tạo màu sắc đẹp và chất lượng cao cho sản phẩm dệt thổ cẩm Khmer là dùng chất liệu từ tự nhiên để chế thuốc nhuộm, làm cho lụa óng mượt mà không bị xù lông.

Nghệ nhân Néang Chanh Ty chia sẻ: “Làng có 63 hộ làm nghề dệt. Nghệ nhân ít, có 2 người. Sản phẩm dệt bằng tay, làm thủ công nên rất đẹp. Vải làm từ tơ tằm nên mềm mại. Khó nhất là công đoạn tạo hình, nhuộm tơ, bật bông. Sản phẩm bán cho Campuchia, bán cho khách du lịch Anh, Mỹ...”

Các nghệ nhân, thợ giỏi ở địa phương đóng vai trò “hạt nhân” trong việc duy trì, truyền dạy nghề cho lớp trẻ. Chị Néang Sóc Kun, thành viên Hợp tác xã dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, cho biết:  Tôi chưa rành dệt do mới học nghề được mấy tháng. Cứ rảnh rỗi là tôi tới học. Mình học nghề không phải đóng học phí, học miễn phí. Tôi đã biết nhuộm tơ, cắt hoa văn, quay tơ, dệt cũng biết nhưng chưa thành thạo. Học dệt phải qua nhiều công đoạn, phải biết hết các công đoạn nên phải học lâu, chừng 2 năm mới thành thạo nghề.”

Chính quyền xã An Cư xác định nghề dệt thổ cẩm Khmer không chỉ là nghề mang lại sinh kế cho người dân mà còn là một giá trị truyền thống đặc sắc của dân tộc Khmer.

Ông Nguyễn Duy Phong, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Cư, cho biết: “Giải pháp quan trọng là mở rộng thị trường tiêu thụ. Xã quảng bá các sản phẩm của làng dệt trong các sự kiện chính trị, văn hóa, các lễ hội, hội chợ… từng bước đưa sản phẩm tới người tiêu dùng, đến du khách ở ngoài địa phương. Xã đang xây dựng bản đồ nông hóa để tạo ra vùng quy hoạch nguyên liệu. Hiện nay, xã dành 1 ha trồng dâu để làm nguồn nguyên liệu và hỗ trợ cho vay vốn ưu đãi cho mỗi hộ tối thiểu là 5 triệu đồng, tối đa cho dự án lớn là 100 triệu đồng. Phát triển nghề dệt thổ cẩm theo hướng gắn với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước hình thành mô hình du lịch trải nghiệm tại làng nghề kết hợp với trải nghiệm đời sống, văn hóa của người Khmer.”