Nghe âm thanh phóng sự tại đây:
Từ những nguyên liệu thảo mộc lấy ở trong rừng, người dân tộc Tày ở thôn Pác Nghè, xã Chợ Rã, tỉnh Thái Nguyên đã tạo nên nghề làm hương truyền thống tồn tại hàng chục năm nay.
 Nghề làm hương được phụ nữ Tày ở Pác Nghè gìn giữ lâu đời. Ảnh: Công Luận/VOV-Đông Bắc |
Không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống tín ngưỡng, lưu giữ nếp sinh hoạt văn hóa dân tộc Tày, nghề làm hương còn mở ra hướng phát triển kinh tế ổn định cho nhiều gia đình vùng cao.
Trên mảnh sân của gia đình bà Dương Thị Lý, mùi thơm thoang thoảng từ bó hương mới phơi nắng như níu chân bất kỳ ai ghé qua. Gia đình bà gắn bó với nghề từ những năm 1980, người phụ nữ Tày tranh thủ lúc nông nhàn làm hương để có thêm thu nhập.
Theo bà Dương Thị Lý, nghề làm hương không quá vất vả, lại có thể làm quanh năm. Vào mỗi dịp Tết, nhu cầu tăng mạnh, thu nhập của gia đình có khi lên tới vài chục triệu đồng: "Gia đình tôi làm hương được 40 năm rồi, nghề này có ý nghĩa, người ta lấy hương thắp dịp Tết, cúng giỗ, đám ma. Thu nhập vào dịp Tết khá hơn, được nhiều tiền."
Thôn Pác Nghè có hơn 170 hộ gia đình, chủ yếu là đồng bào Tày, hiện có trên 20 hộ vẫn gìn giữ nghề truyền thống này. Bà Nông Thị Huê, người đã hơn 50 năm gắn bó với nghề, kể rằng: Từ khi còn nhỏ đã thấy mẹ, thấy bà làm hương. Những người phụ nữ về làm dâu trong thôn, dù chưa từng biết nghề, cũng được hướng dẫn tỉ mỉ để tiếp tục duy trì nét văn hóa của cộng đồng.
 Phơi hương Tày trước khi đóng gói để bán ra thị trường. Ảnh: Công Luận/VOV-Đông Bắc |
Để phân biệt với các loại hương, nhang sản xuất công nghiệp hoặc do các vùng miền xuôi mang đến, người dân gọi đơn giản là hương Tày để phân biệt. Hương Tày được làm hoàn toàn từ thảo mộc tự nhiên, như: cây kiu, lá dính, bột gỗ mục, bột tạo hương… được phơi khô, nghiền nhỏ để làm nguyên liệu. Vì thế, sản phẩm có mùi thơm dịu, mang đặc trưng núi rừng.
Bà Nông Thị Huê kể: "Hương này là nhà tôi làm bằng cây kiu lấy ở trên rừng, lá rừng này, rồi những cây mục, mùn ấy, lấy về xong là phơi khô, lấy vào nghiền. Còn cây khảo là chặt ở cây to, về nghiền ra, phơi cho khô, đảm bảo để được lâu, không mốc, không độc hại."
Chính sự tự nhiên, tỉ mỉ trong từng công đoạn đã tạo nên sự khác biệt của hương Pác Nghè so với nhiều loại hương sản xuất công nghiệp hiện có trên thị trường. Bởi vậy, người dân vẫn tin dùng hương Tày cho dịp lễ, Tết. Nhiều đại lý còn chủ động vào tận thôn lấy hàng về bán. Dịp cuối năm, các hộ làm nghề thường tăng sản lượng lên gấp rưỡi, gấp đôi, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho nhiều gia đình.
Ông Chỉ Văn Kiến, Trưởng thôn Pác Nghè, cho biết: "Ở thôn Pác Nghè có khá nhiều hộ làm hương lâu năm rồi, nhất là vào dịp cuối năm, Tết lễ làm được nhiều. Khách hàng nhiều người mua, bán đi các xã trong tỉnh. Nhờ đó, cũng có nhiều hộ phát triển được kinh tế gia đình của mình khá giả hơn, các hộ làm nhà, mua xe, nói chung có thu nhập khá ổn định."
 Nghề làm hương Tày giúp người dân địa phương phát triển kinh tế. Ảnh: Công Luận/VOV-Đông Bắc |
Những năm gần đây, cùng với nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống của người dân, thôn Pác Nghè còn nhận được sự quan tâm hỗ trợ từ các nguồn vốn thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.
Chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn của xã, tỉnh cũng phối hợp hướng dẫn người dân xây dựng nhãn mác, cải tiến mẫu mã để tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Một số hộ được hỗ trợ kết nối với các điểm bán lẻ, cửa hàng đồ thờ và hợp tác xã trong vùng, mở ra hướng tiêu thụ ổn định hơn cho sản phẩm.
Thôn Pác Nghè đã được Nhà nước đầu tư xây dựng con đường bê tông dài hơn 3 km, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ dân nơi đây duy trì và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.
Chị Nông Thị Ngà, thôn Pác Nghè, chia sẻ: "Trước kia đường đất lầy lội, vận chuyển nguyên liệu hay mang hương đi bán đều khó khăn, nên thương lái cũng ngại vào tận nơi mua. Tuy nhiên, từ khi Nhà nước hỗ trợ làm đường bê tông từ vốn Chương trình mục tiêu quốc gia, bà con trong thôn đi lại thuận tiện hơn hẳn. Xe máy, xe tải nhỏ vào tận cửa, mua bán cũng nhộn nhịp hơn, bà con rất phấn khởi."
Hương Tày Pác Nghè đã khẳng định vị trí của một sản phẩm đặc trưng vùng cao, mộc mạc, thấm đượm hồn núi rừng. Những nén hương không chỉ gắn với đời sống tín ngưỡng, phong tục của đồng bào Tày, mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương. Việc duy trì nghề truyền thống vừa góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, vừa mở ra sinh kế ổn định, bền vững cho người dân vùng cao.