Ngày 24/02 năm nay là tròn 4 năm nổ ra xung đột Nga-Ukraine, cuộc xung đột quân sự lớn nhất trên đất châu Âu kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. 4 năm trôi qua, các hy vọng về một giải pháp hòa bình lâu dài vẫn còn gặp rất nhiều thách thức.

Cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng phát ngày 24/02/2022 khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm vào Ukraine sau một thời gian dài hai bên bất đồng nghiêm trọng về nhiều vấn đề an ninh và địa chính trị mang tính chiến lược.

Thiệt hại gia tăng

Trải qua 4 năm chiến sự cường độ cao, cuộc xung đột Nga-Ukraine đã gây ra các hậu quả nghiêm trọng, biến đổi sâu sắc bộ mặt kinh tế-xã hội của hai quốc gia nói riêng cũng như quan hệ quốc tế nói chung.  

Binh sĩ Ukraine trong một cuộc giao tranh ở vùng Zaporizhzhia. Ảnh: REUTERS

Những mất mát lớn nhất với cả Nga và Ukraine là các mất mát về nhân mạng. Dù các số liệu chính xác về thương vong của binh sĩ đều không được Nga và Ukraine công bố nhưng các nghiên cứu độc lập của nhiều viện nghiên cứu trên thế giới ước tính đã có hàng triệu binh sỹ Nga và Ukraine thiệt mạng và bị thương. Số thường dân thiệt mạng vì xung đột cũng lên tới hàng chục ngàn người. Với riêng Ukraine, thiệt hại nhân mạng vì xung đột và việc hàng triệu người di tản sang các nước khác có thể khiến quy mô dân số nước này khó có thể hồi phục, với một số ước tính là dân số Ukraine có thể xuống dưới 30 triệu người vào năm 2050, giảm mạnh so với mức trên 40 triệu người vào thời điểm nổ ra xung đột. Bên cạnh đó là nhiều hệ lụy khác về xã hội.

Phát ngôn viên của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ông Christian Lindmeier, cho biết: “Kể từ tháng 2/2022, tức chỉ trong vòng 4 năm, số người tàn tật tại Ukraine đã tăng thêm gần 400 ngàn người do cuộc xung đột. Vấn đề không chỉ nằm ở con số mà còn là sự thiếu vắng những sự hỗ trợ, việc không thể tự do di chuyển, việc thiếu những nguồn cung cần thiết để hỗ trợ những người tàn tật… Do đó, phía sau các con số là một câu chuyện lớn hơn nhiều”.

Cuộc đàm phán ba bên Mỹ, Nga, Ukraine tại UAE hôm 23/01/2026. Ảnh: Hamad Al Kaabi/UAE Presidential Court/Handout via REUTERS

Cuộc xung đột kéo dài cũng gây tổn hại nghiêm trọng cho nền kinh tế hai quốc gia. Tại Ukraine, hạ tầng cơ sở, đặc biệt là hạ tầng năng lượng và giao thông, bị phá húy nặng nề. Số liệu mới nhất được Ngân hàng thế giới (WB) công bố hôm 23/02 cho biết chi phí tái thiết Ukraine lên tới 588 tỷ USD trong 1 thập kỷ tới. Con số này tăng 12% so với ước tính của WB cách đây 1 năm. Đối với phía Nga, xung đột với Ukraine khiến Nga phải nhận những lệnh trừng phạt nặng nề từ các nước phương Tây và mặc dù kinh tế Nga vẫn đứng vững trong 4 năm qua nhưng sức ép từ các lệnh trừng phạt này đang ngày càng gia tăng. Ví dụ rõ nhất là lĩnh vực xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt, than đá và các sản phẩm tinh chế từ dầu - nguồn thu chính của Nga, chỉ đạt 193 tỷ euro (gần 228 tỷ USD) trong giai đoạn 12 tháng qua, giảm 27% so với giai đoạn tương tự trước khi xung đột nổ ra. Về lâu dài, các lệnh trừng phạt này tạo ra rào cản lớn đối với tăng trưởng ổn định của Nga và tạo ra rủi ro lớn về việc mất cân đối của nền kinh tế.

Câu hỏi về thời điểm

Vào thời điểm cuộc xung đột đẫm máu nhất trên đất châu Âu kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai tròn 4 năm, câu hỏi mà tất cả đều mong có thể trả lời là: khi nào thì xung đột Nga-Ukraine sẽ kết thúc? Theo Samir Puri, nhà phân tích chính trị và chuyên gia nghiên cứu chiến tranh tại Trường King’s College ở thủ đô London (Anh), không ai có thể trả lời chính xác bởi lịch sử thế giới cho thấy các cuộc đàm phán trong giai đoạn hai bên vẫn đang đối đầu thường kéo dài và nhiều bất trắc. Các vòng đàm phán 3 bên mới đây giữa Mỹ, Nga và Ukraine tại Abu Dhabi (Các Tiểu Vương quốc Arab thống nhất – UAE) và Geneva (Thụy Sỹ) mang lại một số hy vọng khi lần đầu tiên các cơ chế đàm phán 3 bên và song phương (Nga-Mỹ, Nga-Ukraine) được tiến hành cùng lúc, đồng thời các bên cũng lập các tổ đàm phán chuyên trách về chính trị, an ninh và quân sự. Tuy nhiên, việc các bên không đạt được bất kỳ đột phá nào sau 3 vòng đàm phán cho thấy con đường đến chấm dứt xung đột và tiếp đến là tạo lập hòa bình lâu dài vẫn còn rất gian nan.

Quan điểm này được chia sẻ bởi chính nhiều chuyên gia bên phía Ukraine. Theo ông Ruslan Bortnik, Giám đốc Viện Chính trị Ukraine, các đàm phán hiện nay vẫn chỉ dừng ở mức thăm dò và việc Nga và Ukraine có thể trực tiếp đạt thỏa thuận với nhau hay không vẫn là dấu hỏi lớn.

“Không may là vẫn chưa có một thỏa thuận cụ thể về một vấn đề chiến lược nào. Các vấn đề chính trị hiện vẫn chưa hề được xem xét. Các vấn đề về kiểm soát lãnh thổ, về các đảm bảo quân sự-chính trị-an ninh hiện vẫn là các vấn đề mật của các nguyên thủ. Ngoài ra, phía Ukraine cũng đã nói rõ rằng ngay cả khi các vấn đề trên được giải quyết thì cũng cần phải được giải quyết theo khuôn khổ và định dạng giống như Thỏa thuận ngũ cốc trước đây, tức là dưới dạng các thỏa thuận giữa Ukraine với Mỹ và các thỏa thuận giữa Mỹ và Nga”.