Thế giới bước vào năm 2026 với nhiều điều bất định khi căng thẳng địa chính trị, mâu thuẫn thương mại, khủng hoảng khí hậu tạo ra nhiều lo ngại nhưng đồng thời sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng mang đến nhiều hy vọng mới.
 Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelensky. Ảnh: REUTERS/Stephanie Lecocq |
Trong các dự báo kinh tế đưa ra cuối năm 2025, nhiều tổ chức kinh tế-tài chính dự báo kinh tế toàn cầu năm 2026 tăng trưởng chậm hơn 2025 do nhiều yếu tố bất định, nhưng cũng có dư địa bứt phá nhờ công nghệ.
Căng thẳng địa chính trị
Hôm 23/12, Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelensky công bố bản Kế hoạch hòa bình 20 điểm mà Ukraine, Mỹ cùng một số nước châu Âu đã đàm phán trong nhiều tuần qua nhằm chấm dứt xung đột Nga-Ukraine. Số phận của bản kế hoạch này, cùng việc triển khai giai đoạn 2 của Kế hoạch hòa bình Gaza và diễn biến tiếp theo của căng thẳng Mỹ-Venezuela… sẽ là yếu tố quan trọng xác định liệu căng thẳng địa chính trị có tiếp tục là nhân tố chính chi phối bức tranh chính trị -kinh tế thế giới trong năm 2026 hay không? Trong bản tổng hợp đánh giá năm 2026, công bố hồi giữa tháng 12 vừa qua, các chuyên gia Viện nghiên cứu Hoàng gia Anh về các vấn đề quốc tế (Chatham House), cho rằng an ninh toàn cầu sẽ tiếp tục chịu nhiều áp lực do xung đột kéo dài ở một số khu vực.
Giám đốc bộ phận An ninh quốc tế của Viện các quân chủng thống nhất hoàng gia Anh (RUSI), ông Neil Melvin, cũng nhận định sự bất ổn địa chính trị toàn cầu, vốn là xu hướng kể từ mùa Xuân Arab (khoảng 2010) đến nay, sẽ vẫn là điểm nổi bật của năm 2026, thậm chí có thể nguy hiểm hơn khi các xung đột cục bộ không được kiểm soát tốt và đẩy các cường quốc vào thế đối đầu: “Những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là một xu hướng rất đáng ngại, đó là các diễn biến đang đẩy các cường quốc vào nhiều cuộc đối đầu trực tiếp hơn. Đây là xu hướng rất đáng ngại đang diễn ra tại nhiều khu vực trên thế giới và cả trên phạm vi toàn cầu”.
 Ông Pierre-Olivier Gourinchas, Giám đốc Bộ phận nghiên cứu của IMF. Ảnh: IMF/REUTERS |
Sự bất ổn địa chính trị này xuất hiện nhiều trong các dự báo về tăng trưởng kinh tế toàn cầu của các tổ chức quốc tế. Trong báo cáo Tổng quan về kinh tế thế giới, công bố hôm 02/12, Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) dự báo kinh tế thế giới trong năm 2026 tăng trưởng quanh 2,9%, thấp hơn so với năm nay (khoảng 3,2%), dù có thể bật trở về mức khoảng 3,1% vào năm 2027. Hồi giữa tháng 10, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cũng đưa ra dự báo thận trọng là kinh tế thế giới sẽ tăng 3,1% trong năm 2026. Các rủi ro chung được chỉ ra trong các báo cáo này là khá tương đồng, gồm: thuế quan sẽ tiếp tục tác động đến thương mại toàn cầu và tăng trưởng ở một số nền kinh tế lớn dựa nhiều vào xuất khẩu; đồng thời bất ổn địa chính trị tạo ra sự bất định, khó lường. Tuy nhiên, không phải mọi dự đoán đều kém lạc quan.
 Logo của OpenAI. Ảnh: REUTERS/Dado Ruvic |
Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), có thể là nhân tố thay đổi cuộc chơi. Ông Pierre-Olivier Gourinchas, Giám đốc Bộ phận nghiên cứu của IMF, nhận định:“Một vài diễn biến quan trọng có thể nhanh chóng làm sáng bức tranh kinh tế. Đầu tiên và quan trọng nhất, đó là việc giải tỏa sự không chắc chắn về chính sách bằng các thỏa thuận thương mại song phương và đa phương, cùng việc giảm thuế quan có thể giúp thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn. Tiếp đến, AI có tiềm năng gia tăng sản xuất. Rất nhiều người đã sử dụng AI và có thể chứng nhận cho lợi ích mà AI đem lại”.
Câu hỏi quanh AI
Công nghệ AI đang là hy vọng lớn cho tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia cũng như thúc đẩy dòng chảy thương mại toàn cầu. Nhưng công nghệ AI cũng đã bắt đầu bị đặt ra nhiều dấu hỏi, không chỉ về việc phát triển AI theo hướng nào và quản trị AI toàn cầu ra sao mà còn ở các lợi ích kinh tế thực sự mà AI đem lại. “Bong bóng AI”, thuật ngữ bắt đầu được nói đến nhiều hơn trong năm 2025 có thể sẽ là nỗi lo đeo bám các công ty và các quốc gia trong năm 2026 bởi theo chuyên gia Carl-Benedikt Frey, Phó Giáo sư về AI và công việc tại Viện Internet Oxford (Anh), hiện tại việc áp dụng AI trên đang chững lại, thậm chí có phần sụt giảm. Do đó, câu hỏi của năm 2026 là liệu xu hướng này có tiếp tục hay thế giới sẽ chứng kiến việc gia tăng sử dụng AI? Và câu hỏi thứ hai là liệu các tập đoàn đầu tư vào AI có khả năng kiếm lại lợi nhuận hay không?“Hoàn toàn có khả năng AI là một công nghệ tuyệt vời (như hàng không) nhưng đồng thời cũng là ngành công nghiệp không lợi nhuận vì cạnh tranh gắt gao. Hiện nay chúng ta đang chứng kiến sự cạnh tranh rất lớn, đặc biệt là từ các mô hình mã nguồn mở phát triển tại Trung Quốc mà sẽ khiến lợi nhuận sụt giảm. Do đó, câu hỏi là liệu 2026 có là năm mà AI “vỡ” về mặt tài chính hay không và điều gì sẽ xảy ra với công nghệ này nếu bong bóng vỡ?”
Bà Emily Theokritoff, Nhà nghiên cứu về thiệt hại khí hậu tại Viện Grantham về biến đổi khí hậu và môi trường (Anh). Ảnh: REUTERS
|
Cuộc khủng hoảng khí hậu là một yếu tố lớn khác có thể định hình thế giới trong năm nay. Trong năm 2025, thiệt hại kinh tế toàn cầu do các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra lên tới khoảng 135 tỷ USD, chưa kế thiệt hại nhân mạng. Do đó, giới chuyên gia cảnh báo việc không đưa các rủi ro thời tiết vào hoạch định chính sách có thể khiến các quốc gia càng bị động hơn trong ứng phó thiệt hại. Bà Ana Yang, Giám đốc của Trung tâm Môi trường và Xã hội thuộc Chatham House, nhận định trọng tâm chính sách khí hậu toàn cầu sẽ dịch chuyển dần từ giảm phát thải sang thích ứng. Đây cũng là xu hướng được đề cập nhiều tại Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu – COP30, diễn ra ở Belem (Brazil) tháng 11 vừa qua. Tuy nhiên, bà Emily Theokritoff, nhà nghiên cứu về thiệt hại khí hậu tại Viện Grantham về biến đổi khí hậu và môi trường (Anh), cho rằng về lâu dài gốc rễ của vấn đề vẫn phải là cắt giảm khí thải: “Điều cần thiết là phải cắt giảm khí thải để đảm bảo rằng các sự kiện (khí hậu) không trở nên tệ hơn, bởi việc thích ứng cũng có giới hạn. Chúng ta đã trải qua những sư kiện cho thấy là dù có chuẩn bị kỹ thế nào thì cũng rất khó tránh các tác động tiêu cực”.
Về tổng thể, giới quan sát đánh giá các xu hướng chính của năm 2025 sẽ tiếp tục chi phối năm 2026. Kết quả khác biệt ra sao sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng điều chỉnh chính sách của mỗi quốc gia và sự đổi mới của các hệ thống đa phương, vốn đối mặt với khó khăn lớn trong năm 2025 nhưng cũng đã thể hiện được sức chống chịu tương đối tốt.