Sa Pa (tỉnh Lào Cai) đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành một “Đô thị di sản” tầm cỡ quốc tế. Giữa lòng phố thị sầm uất, Không gian văn hóa “Sa Pa - Tinh hoa hội tụ” vừa ra mắt đã trở thành một “bảo tàng sống” độc đáo. Ở đó, di sản không chỉ được bảo tồn mà tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Không gian văn hóa “Sa Pa - Tinh hoa hội tụ” nằm ngay khu vực Nhà thờ đá Sa Pa

Ngay sát khu vực Nhà thờ đá Sapa cổ kính, một không gian rêu phong hiện lên với những ngôi nhà vách gỗ pơ-mu ám khói ẩn hiện trong sương mù. Đây là điểm hẹn mỗi ngày của du khách thập phương và các nghệ nhân của Hợp tác xã Văn hóa Kết nối cộng đồng.

Tiếng chày vừa dứt, nghệ nhân người Mông Giàng A Sài quệt mồ hôi, cười rạng rỡ. Với Giàng A Sài, ngôi nhà gỗ là nơi anh kể câu chuyện dân tộc mình cho thế giới: “Tất cả không gian tại đây đều bài trí giống hệt nhà người Mông, ví dụ như có giã bánh dày, có bếp chính, bếp phụ, có bàn thờ, nhạc cụ, trang phục truyền thống… Tôi muốn gửi tới đồng bào Mông là phải giữ văn hóa của dân tộc mình thì mới truyền được lửa cho du khách, đó là mong muốn lớn nhất của mình”.

Trình diễn giã bánh giày trong không gian văn hóa Mông

Cách đó vài bước chân, trong mùi thảo mộc thơm nồng của người Dao Đỏ, chị Lý Mán Mẩy đang tỉ mẩn bên những trang sách cổ ghi chép bằng chữ Nôm Dao. Chị tin rằng hội tụ chính là sức mạnh để vươn xa: “Em đã tự gìn giữ văn hóa, nhưng em cảm thấy một mình sẽ không thể đi lâu, đi xa được. Giờ là thành viên của Hợp tác xã rồi, em muốn kết nối với nhiều cộng đồng hơn để có cơ hội đưa văn hóa dân tộc mình vươn xa hơn”.

Chị Lý Mán Mẩy đang giới thiệu về không gian văn hóa dân tộc Dao

Không chỉ dừng lại ở trình diễn, đây là mô hình hợp tác công - tư (PPP) bài bản. Hợp tác xã đã kết nối 32 xã viên và tạo việc làm cho hơn 150 lao động địa phương, đưa tri thức bản địa thành sản phẩm du lịch có giá trị. Chị Hoàng Thị Vượng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Văn hóa Kết nối cộng đồng, chia sẻ: “Mong muốn lớn nhất của chúng tôi là xây dựng một ngôi nhà chung cho cộng đồng các dân tộc thiểu số trên địa bàn Khu Du lịch Quốc gia Sa Pa. Thông qua hoạt động này để tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Bởi vì khi các giá trị văn hóa được khai thác phục vụ khách du lịch, nó sẽ tạo ra sản phẩm và mang lại giá trị kinh tế. Như vậy cũng là cách thiết thực để thực hiện phương châm của tỉnh đang hướng tới, đó là biến di sản thành tài sản và biến giá trị văn hóa thành hàng hóa”.

Trình diễn se sợi của người Tày trong không gian văn hóa Mông

Tại Hợp tác xã Văn hóa Kết nối cộng đồng, du khách không chỉ quan sát mà được trực tiếp “chạm” vào di sản: từ se hương người Giáy, dệt thổ cẩm người Tày đến đính hạt cườm người Xá Phó. Đây còn là trạm dừng kết nối khách du lịch đi sâu vào các bản làng xa xôi của dãy núi Hoàng Liên Sơn hùng vĩ.

Du khách quốc tế hào hứng chụp ảnh cùng các phụ nữ dân tộc Giáy

“Không chỉ nằm ở sự mới mẻ, mà là một cảm giác rất khó diễn tả, đến từ việc tái dựng bằng chính không gian sống động, đậm đà bản sắc thế này. Từ trang phục cho đến các hoạt động khôi phục văn hóa dân tộc đều bài bản hơn.”

“Chúng em rất may mắn, đi ngang thấy đông mới ghé vào. Đến đây em thấy nhiều nét văn hóa đặc sắc, dịch vụ du lịch rất tuyệt vời, các anh chị người bản địa cũng rất yêu mến khách, các món ăn rất ngon, giá cả phải chăng.”