Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 12/06 cho biết sẽ rà soát Hiệp ước an ninh AUKUS mà chính quyền tiền nhiệm của ông Joe Biden ký với Anh và Australia năm 2021. Theo các chuyên gia, động thái này có thể tác động đến một trong những thỏa thuận an ninh có tầm ảnh hưởng chiến lược nhất ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong nhiều năm qua.
Kênh truyền hình CNN (Mỹ) hôm 12/06 dẫn lời một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết chính quyền Mỹ đang đánh giá lại AUKUS nhằm đảm bảo sáng kiến này của chính quyền tiền nhiệm phù hợp với chính sách 'Nước Mỹ trên hết' của Tổng thống Donald Trump. Việc xem xét lại AUKUS do Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby, người được cho là đang hoài nghi về thỏa thuận này, chỉ đạo thực hiện. Sau khi thông tin này được công bố trên truyền thông, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Australia xác nhận chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thông báo với nước này và Anh rằng Mỹ đang xem xét lại thỏa thuận AUKUS.
 Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth gặp Bộ trưởng Quốc phòng Australia và Phó Thủ tướng Richard Marles tại Lầu Năm Góc ở Washington, Mỹ, ngày 7/2/2025. Ảnh tư liệu: REUTERS/Nathan Howard |
Mỹ, Anh, Australia ký thỏa thuận AUKUS hồi năm 2021, trong nhiệm kỳ của ông Joe Biden. Theo kế hoạch, Australia sẽ mua tối đa 5 tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia của Mỹ từ năm 2032, sau đó cùng Anh thiết kế và chế tạo một mẫu tàu ngầm mới dưới sự hỗ trợ của Mỹ. Anh dự kiến nhận chiếc đầu tiên vào cuối những năm 2030, còn Australia là đầu những năm 2040. Ngoài ra, Mỹ và Anh từ năm 2027 sẽ luân phiên triển khai tàu ngầm tại một căn cứ ở miền tây Australia. AUKUS là dự án quốc phòng lớn nhất trong lịch sử Australia, trong đó nước này cam kết chi 240 tỷ USD trong 30 năm cho chương trình. Giới chuyên gia đánh giá AUKUS là thỏa thuận an ninh mang tính lịch sử, với các tác động chiến lược lâu dài với khu vực châu Á-Thái Bình Dương bởi đây là lần đầu tiên Mỹ chia sẻ công nghệ tàu ngầm hạt nhân với một đối tác khác ngoài Anh, đồng thời việc triển khai Hiệp ước này có thể làm thay đổi toàn diện môi trường an ninh khu vực. Do đó, động thái xem xét lại Hiệp ước AUKUS của chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ tác động lớn đến chính sách an ninh-quốc phòng của hai đối tác trực tiếp là Anh, Australia cũng như thay đổi tính toán của một số quốc gia khác trong khu vực.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Australia, Richard Marles xoa dịu các lo ngại trên khi cho rằng việc chính quyền ông Donald Trump rà soát lại Hiệp ước AUKUS là việc bình thường, giống như việc chính phủ Anh của ông Keir Starmer thực hiện mới đây.
“Đó là điều mà các chính phủ đã làm và sẽ làm trong tương lai. AUKUS là một chương trình kéo dài nhiều thập kỷ, trải qua nhiều đời chính quyền nên khi có một chính quyền mới thì việc họ muốn xem xét lại thỏa thuận này là điều bình thường. Chúng tôi sẽ làm việc chặt chẽ với chính quyền Mỹ và tin tưởng rằng AUKUS sẽ tiếp tục được thực thi dưới chính quyền của Tổng thống Donald Trump”
Theo John Blaxland, chuyên gia tình báo và an ninh quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc phòng (SDSC), Trường Đại học quốc gia Australia, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc chính quyền Mỹ xem xét lại Hiệp ước AUKUS là lo ngại về năng lực sản xuất tàu ngầm của Mỹ có thể bị ảnh hưởng. Nhiều quan chức quốc phòng Mỹ, trong đó có Thứ trưởng Quốc phòng Elbridge Colby, cho rằng hiện tại ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ chưa thể sản xuất đủ để đáp ứng nhu cầu nội địa nên khó có thể sản xuất tàu ngầm động cơ hạt nhân, khí tài có tầm quan trọng chiến lược, cho các đối tác khác. Chia sẻ quan điểm này, John Lee, chuyên gia về AUKUS tại Viện nghiên cứu Hudson có trụ sở ở Washington, nhận định Lầu Năm Góc đánh giá lại thỏa thuận nhằm xác định liệu nước này có đủ khả năng bán 5 tàu ngầm cho Australia hay không, trong lúc chưa đạt được mục tiêu sản xuất đề ra. Tuy nhiên, John Blaxland cũng cho rằng Australia sở hữu nhiều “con bài” quan trọng, như: lợi thế địa lý, cơ sở hạ tầng quốc phòng chiến lược ở Perth hay Pine Gap… để có thể thuyết phục chính quyền Mỹ tiếp tục thực hiện các cam kết trong AUKUS.
“Sự thuận tiện của những địa điểm như Perth có ý nghĩa tương đối quan trọng với Mỹ. Ngoài ra, Mỹ cũng đã cam kết với Australia với tư cách là một quốc gia, và Australia cũng đã thanh toán trước cho phía Mỹ một phần, nên khó có việc Mỹ rút khỏi AUKUS. Tôi nghĩ điều này khó có khả năng xảy ra, câu hỏi chỉ là điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, thỏa thuận mới sẽ là gì?”
Theo chuyên gia Malcolm Davis, nhà phân tích chiến lược quốc phòng tại Viện Chính sách chiến lược Australia (ASPI), việc Mỹ rà soát Hiệp ước AUKUS là điều hợp lý vào thời điểm này bởi chính quyền của ông Donald Trump có những ưu tiên chính sách khác với chính quyền của ông Joe Biden. Tuy nhiên, ngoài nguyên nhân lo ngại về năng lực sản xuất quốc phòng, động thái của Mỹ cũng có thể là một cách gây sức ép buộc Australia nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 3,5% GDP, điều mà Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Pete Hegseth đã nêu ra với người đồng cấp Australia, ông Richard Marles tại Đối thoại Shangri-La, diễn ra cuối tháng 5 vừa qua tại Singapore. Theo Malcolm Davis, đây là điều đã được giới quan sát dự đoán từ trước bởi trong thời gian qua chính quyền Mỹ đang gây sức ép với hầu hết các đối tác thân thiết, đặc biệt là các quốc gia trong Khối quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), về việc phải tăng chi tiêu quốc phòng, do đó, Australia, một trong những đồng minh lớn nhất của Mỹ tại châu Á-Thái Bình Dương, sớm muộn cũng phải đối mặt với thông điệp này của Mỹ.