Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn

Phạm Quốc Dũng- Nguyễn Quốc Vượng- Trần Kim Thanh
Chia sẻ
(VOV5) Lễ hội Ná Nhèm (tiếng Tày, nghĩa là mặt nhọ) là lễ hội truyền thống đặc sắc của người Tày ở khu vực cửa đình Làng Mỏ, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, được tổ chức vào ngày rằm tháng giêng. 

(VOV5) Lễ hội Ná Nhèm (tiếng Tày, nghĩa là mặt nhọ) là lễ hội truyền thống đặc sắc của người Tày ở khu vực cửa đình Làng Mỏ, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, được tổ chức vào ngày rằm tháng giêng.

Năm 2012, lễ hội được các nhà nghiên cứu và người dân địa phương tổ chức phục dựng lại khá hoàn chỉnh sau hơn 50 năm gián đoạn, và từ đó được tổ chức hàng năm. Tháng 6/2015, lễ hội đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia.

Theo tiếng địa phương, “Ná Nhèm” là Lễ hội bôi nhọ mặt hay còn được hiểu là Lễ hội hóa trang, giấu mặt. Theo Ths. Bàn Tuấn Năng, Viện Văn hóa Phát triển – Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, lễ hội Ná Nhèm là nghi thức, nghi lễ thờ cúng thần thành hoàng Cao Sơn, Quý Minh đại vương, thờ đức Vua Miêu Tĩnh và đức Vua Cao Quyết, gắn liền với sự tích đánh giặc giữ làng, giữ nước và các hoạt động văn hóa, các trò chơi, trò diễn.

Lễ hội Ná Nhèm có rất nhiều nội dung liên quan đến tưởng niệm vua Mạc như: tục rước nước – rước Vua, tục thờ Thái tổ Mạc Đăng Dung, ẩn dưới việc thờ cây đại đao, trò diễn đánh đại đao tại lễ hội, tục cung tiến lễ vật trong tiếng hô “vạn tuế”, việc ông tướng mượn lời giáo để xưng “trời sinh tôi xuống..”, sự khớp nối về thời điểm chạy loạn (1677) và sự hiện diện đến đời thứ 14 của họ Hoàng và họ Bế ở cửa đình Làng Mỏ…


 
 Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 1

Ngay từ tờ mờ sáng, ông Mo, Hội và các anh Tưởng đã vào đình lấy ống bương đựng nước, ra làm lễ tại miếu thờ đức Vua Miêu Tĩnh (một cách gọi tên ẩn ý vì Thái Tổ Mạc Đăng Dung sinh năm Quý Mão – 1483) và xin “nước Tiên” về để dâng vua. (Ảnh: Phạm Quốc Dũng)

 

Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 2

Thầy mo lấy nước ở giếng Mỏ vàn (Ảnh: Phạm Quốc Dũng)


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 3
 
Sau đó rước về đình Làng Mỏ  (Ảnh: Phạm Quốc Dũng)



Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 4
 
Các Bà Then Múa Đũa Hoa trước lễ rước Long Ngai tại Đình Làng Mỏ (Ảnh: Nguyễn Quốc Vượng)
 


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 5

Trong đám rước ngoài ông mo, hai ông hội và 4 người rước long ngai, bài vị không phải bôi đen mặt còn lại tất cả phải bôi mặt đen để cho mọi người không nhận được ra mình. Làm như vậy để giống với quân giặc, tà ma không nhận ra mình mà bắt hay làm hại. Tục lệ này có nét tương đồng với thực tế lịch sử lúc bấy giờ, người họ Mạc bị chúa Trịnh truy sát, phải hóa trang, đổi họ, trốn chạy các nơi. (Ảnh: Trần Kim Thanh)



Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 6
 
Đầu tiên, đoàn rước sẽ rước Long ngai, Bài vị của đức Vua từ đình Làng Mỏ về miếu Xa Vùn, để đức Vua ngự…chờ con cháu rước các loại đồ lễ dùng để cung tiến. (Ảnh: Phạm Quốc Dũng)
 


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 7

Thông thường, tất cả các đồ cung tiến, cúng tế, rước….đều phải tập hợp tại cửa đình Làng Mỏ để ông Mo, ông Hội và 4 anh Tưởng tiến hành lễ cúng, báo với đức Vua và các thánh thần về các đồ vật được cung tiến. Chỉ khi đức Vua cùng các thánh thần, thành hoàng…nhận (thông qua việc gieo quẻ) thì các lễ vật mới được rước và cung tiến. (Ảnh: Phạm Quốc Dũng)
 


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 8

Lễ dâng vua gồm có các vật mang tính biểu trưng cao như bầu nước Tiên tượng trưng cho nguồn sống, cho đất nước; cây lúa, là mong ước no đủ; cây vạn tuế, mong cầu sống lâu; tàng thinh và mặt nguyệt (sinh thực khí nam và nữ) tượng trưng cho mong muốn con đàn cháu đống, duy trì nòi giống, dòng họ…(Ảnh: Phạm Quốc Dũng)
 


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 9

Đoàn quân, đoàn rước dẫn đầu bởi hai viên chánh tướng và phó tướng. Phó tướng (ông thải) đi trước, tay cầm chổi vừa đi vừa làm động tác khua chổi dọn đường, tiếp theo là chánh tướng. Chánh tướng và phó tướng phải kết hợp các động tác và bước đi sao cho thật uyển chuyển và nhịp nhàng. (Ảnh: Trần Kim Thanh)

 

Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 10

Khi chánh tướng hô “da dí” cùng động tác vẫy tay trái ra đằng sau, múa tay phải đằng trước phía trên đỉnh đầu thì quân reo theo và đánh các thế võ. Mỗi lần đánh võ sử dụng các thế gươm, thế mác, đánh trên, đâm dưới, đỡ phải, đỡ trái, có tiến, có lùi, có công, có thủ …. (Ảnh: Trần Kim Thanh)



Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 11
 
Lễ hội thu hút đông đảo nhân dân địa phương và hàng chục ngàn du khách từ khắp nơi tới tham dự, tìm hiểu những nét văn hóa riêng có của vùng đất Bắc Sơn.
 


Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 12

Khi tất cả lễ vật đã được tập trung trước miếu Xa Vùn để dâng đức vua Miêu Tĩnh (tức Thái Tổ Mạc Đăng Dung), quân tướng xếp thành hai hàng ở hai bên cửa miếu, tựa như các kiêu binh khi xưa đứng tại sân chầu của nhà vua. Các đồ trống, chiêng được cất vào trong miếu, cờ được cắm trước cửa và hai bên miếu.. (Ảnh: Trần Kim Thanh)



Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 13
 
Sau khi cung tiến lễ vật, bốn ông tướng vào miếu lạy 4 lạy rồi ra. Phần rước kết thúc để tiếp tục phần hội với các tiết mục văn nghệ, các màn diễn sỹ nông công thương. (Ảnh: Trần Kim Thanh)



Đặc sắc lễ hội “Ná Nhèm” của người Tày ở Bắc Sơn - ảnh 14
 
Tại Lễ hội năm 2017, rất đông các đại biểu là con cháu dòng họ Mạc tại các tỉnh Hải Phòng, Cao Bằng, Thái Nguyên và thủ đô Hà Nội đã về tham dự lễ hội. Lễ hội, ngoài việc tưởng niệm đức vua, có liên quan tới vương triều Mạc, còn là câu chuyện dạy con cháu đánh giặc giữ làng, giữ nước, dạy con cháu mưu sinh, biết trân trọng những giá trị rất Người để tiếp tục vun đắp cho cuộc sống thêm hạnh phúc, ấm no, để tiếp tục duy trì giống nòi, trao truyền văn hóa.

Phản hồi

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu